Home    Podaruj dokument    Współpraca    O mnie

Gorset – narzędzie tortur i szczyt elegancji.

Kobieta XIX wiek, moda XIX wiek, bielizna XIX wiek, dawne gorsety, historia mody, blog historia, blog historyczny, blog obyczajowy

Przez wiele stuleci kobiety deformowały swoje ciała gorsetem, zwanym też sznurówką. Jego celem było zapewnienie prostej linii pleców, uwydatnienie piersi i wcięcia talii. Lekarze bili na alarm, widząc, co panie robiły ze swoimi ciałami. Niestety salony rządziły się swoimi prawami, zaś zdrowy rozsądek przegrywał tu z modą. Sznurówki ściskały narządy wewnętrzne, powodując ich przemieszczenie, utrudniały oddychanie, zaburzały „krążenie soków”, prowadziły do wewnętrznych krwotoków i niejednokrotnie stawały się przyczyną komplikacji przy porodzie. Po kilku latach noszenia sznurówek, kobiety nie były w stanie się bez nich obejść, prowadziły one bowiem do zaniku mięśni, co po zdjęciu powodowało garbienie i bóle. Utrudniały także poruszanie się. Podnoszenie damom chusteczek, czy też innych przedmiotów, które wypadły z rąk, było nie tylko przejawem dobrego tonu ze strony mężczyzn, ale także sporą przysługą, w gorsetach bowiem trudno było się schylać. Bywało, że kobiety nawet do piątego miesiąca ciąży nosiły sznurówki, nie chcą psuć sobie linii. Inne zaś nawet spały w tych narzędziach tortur. Helena Darowska wspomina Julię Potocką, która nie tylko spała w gorsecie, ale w dodatku nakazywała pannie służącej dwie godziny wałkować rękami swoją figurę, tak by nabrała ona odpowiednich kształtów.

Zdarzało się, że matki ubierały dziewczynkom gorsety już w szóstym – ósmym roku życia, tak by zawczasu formować, a raczej deformować ich ciała. Poniżej ilustracja, przedstawiająca gorset dla dziewczynek pomiędzy 8 a 13 rokiem życia.

dawne gorsety, dawna moda, historia mody, historia gorsetu

Poniżej reklama gorsetu już nawet nie dla dziewczynek, ale dla dziecka, zapewniająca, że jest on zdrowy.

dawne gorsety, dawna moda, historia mody, historia gorsetudawne gorsety, dawna moda, historia mody, historia gorsetuJak widać na dwóch powyższych ilustracjach, dziecięce gorsety były nieco krótsze.

***

Nieco więcej szczęścia miała Maria Kietlińska, której gorset założono dopiero, gdy ta miała szesnaście lat. Oczywiście nikt o zdanie młodej panienki nie pytał, matka po prostu zamówiła u krawca odpowiednie sznurówki. – „Miałam rok szesnasty, i dopiero co skończyłam pensję p. Zuzanny Szarłowskiej w Krakowie. (…) Spadłam z obłoków, gdy krawiec Wencel sporządził nasze podróżne toalety. Bo też pierwszy raz w życiu przyszło mi dźwigać jarzmo wszechwładnej pani mody – naonczas tak niepraktycznej i wprost męczeńskiej. Kiedy zobaczyłam tortury, czyli staniki obcisłe z jakiejś grubej dymy, z równie grubą płócienną podszewką, wyrogowane gęsto i z tyłu sznurowane i kiedy pomyślałam, że w takim pancerzu będę zmuszona odbywać w skwar sierpniowy kilkudniową podróż w zamkniętym powozie, pociemniało mi w oczach.” Na temat szkodliwości gorsetów wygłaszano odczyty, pisano artykuły, pokazując rysunki zdeformowanych ciał. W prasie podawano mrożące krew w żyłach przykłady omdleń, ciężkich chorób, a nawet wypadki śmiertelne podczas bali. Niestety wszystko nadaremnie. Kobiety w pogoni za modą nadal traciły zdrowy rozsądek.

Kiedyś gorset był tylko wstydliwą częścią damskiego stroju. Dziś możemy uznać go z powodzeniem za symbol kobiet dawnych czasów. Jak już pisano powyżej, w gorsecie kobieta nie mogła swobodnie oddychać, poruszać się, schylać, czy też biegać. Ale przecież nie o swobodę chodziło w życiu w tamtych czasach, ale o to, by nie różnić się wyglądem od innych i być wierną obowiązującej modzie – zachowywać się jak inne, myśleć jak inne i mówić jak inne. Tym bardziej, że krzywym okiem patrzono na takie, co to miały nowe pomysły i koniecznie chciały wprowadzać je w życie, zwracając na siebie uwagę, niczym jakieś kokoty. Konsekwencje takiego wolnomyślicielstwa bywały opłakane w skutkach, prowadziły do podejrzeń o brak  poszanowania dla tradycji. To zaś stawało się powodem obmowy. Tak więc dla świętego spokoju kobiety były w stanie wyrzec się wygody i zagłuszyć ostatnie podszepty zdrowego rozsądku. W konsekwencji naśladując się nawzajem, z płci pięknej coraz częściej przekształcały się w płeć dziwną. Zaś to co ubierały na siebie i co robiły ze swoimi ciałami nie raz wywoływało zdumienie nawet samych mężczyzn.

Był jeszcze drugi powód, który sprowadzał modę do granic niedorzeczności, a mianowicie próżność i związana z nią chęć błyszczenia. Skłonność do strojenia niczym nieuleczalna, genetyczna choroba przechodziła z matki na córkę. Zaś imponowanie wyglądem było najważniejszym celem w życiu wielu kobiet – innego nie miały.

Tekst jest fragmentem mojej książki pt. „Miłość, kobieta i małżeństwo w XIX wieku”.

***

Stroje, które kiedyś nosiły kobiety, a które dziś wywołują nasz podziw, były przeznaczone dla dobrze urodzonych i bogatych dam. Brudziły się szybko, czyściły trudno, w dodatku ciągle pruły się jakieś koronki i odrywały falbany nadepnięte butem. Utrzymanie ich w nienagannej czystości wymagało pomocy garderobianej lub przynajmniej służącej, odpowiedzialnej za pranie, przyszywanie, cerowanie koronek… Już samo zakładanie gorsetu było nie lada wyzwaniem i wymagało pomocy osób trzecich, co widać na poniższej satyrycznej fotografii.

Kobieta XIX wiek, moda XIX wiek, bielizna XIX wiek, dawne gorsety, historia mody, blog historia, blog historyczny, blog obyczajowy

PS: Dobrze, że mąż nie zapomniał o ściągnięciu buta.


Kobieta XIX wiek, moda XIX wiek, bielizna XIX wiek, dawne gorsety, historia mody, blog historia, blog historyczny, blog obyczajowy

Przed zasznurowaniem gorsetu należało wypuścić powietrze z płuc, tak by maksymalnie pomniejszyć ich objętość.

***

Jak widać na poniższej (i innych) ilustracjach, gorsety zawsze zakładano na płócienne koszule. Chodziło o względy higieniczne – koszule można było prać, gorsety nie.

blog historia, blog historyczny, blog obyczajowy

Kobieta wszędzie mogła mieć dużo, byle w talii było mało.

blog historia, blog historyczny, blog obyczajowy

***

Mężczyźni nie raz drwili z niedorzecznej kobiecej mody na wąską talię. W gazetach pojawiały się żarty i rysunki. Jeden z takich, przedstawiający maszynę do sznurowania gorsetu, możemy oglądać poniżej.

Kobieta XIX wiek, moda XIX wiek, bielizna XIX wiek, dawne gorsety, historia mody, blog historia, blog historyczny, blog obyczajowy

Poniżej obraz wprawdzie XVIII-wieczny, niemniej jednak problematyka ta sama.

dawne gorsety, dawna moda, historia mody, historia gorsetu

***

Poniżej rysunek z gazety z 1870 roku mający uświadamiać kobietom, że noszenie gorsetów jest szkodliwe dla zdrowia i może stać się nawet przyczyną śmierci.

dawne gorsety, dawna moda, historia mody, historia gorsetu

***

Gdy kobieta osiągnęła już cel w postaci małżeństwa, i z racji wieku czy też innych zajęć przestawała interesować się salonowym (światowym) życiem, nie raz rezygnowała z noszenia gorsetu. Czasami na zdjęciach możemy zobaczyć panie, które wybierały wygodę i decydowały się na porzucenie tego narzędzia tortur.

Kobieta XIX wiek, moda XIX wiek, bielizna XIX wiek, dawne gorsety, historia mody, blog historia, blog historyczny, blog obyczajowyKobieta XIX wiek, moda XIX wiek, bielizna XIX wiek, dawne gorsety, historia mody, blog historia, blog historyczny, blog obyczajowyPowyżej Claude Monet z żoną.

Agnieszka Lisak