Trzeba sporo szczęścia, by na dawnych zdjęciach Krakowa odnaleźć budki do sprzedaży wody sodowej, a czasami też pomocy osób życzliwych. Poniżej pierwsza z nich na zdjęciu przedstawiającym Prałatówkę na rogu placu Mariackiego i ul. Szpitalnej. Poniżej powiększenie wcześniejszego zdjęcia. Poniżej budka stojąca przy Barbakanie, odnaleziona dzięki pomocy p. Tomasza Gwiazdy (dziękuję). Poniżej kolejna budka tym razem stojąca pod bramą Floriańską (po lewej), odnaleziona dzięki pomocy p. Tomasza Gwiazdy. *** Podobną budkę odnaleźć można na fotografii ze zbiorów Wien Museum. Napisy nie pozostawiają wątpliwości co do jej charakteru. *** *** Agnieszka Lisak blog historia blog historyczny

Klemens Bąkowski

Sporządzanie figur przedstawiających ubrane postaci w naturalnych rozmiarach ma wielowiekową tradycję. W westminsterskim opactwie (Westminster Abbey) do dnia dzisiejszego zachowały się wizerunki monarchów i osób z ich otoczenia, które były sporządzane od końca XIII w. Zgodnie z tradycją figury zmarłych niesiono w kondukcie pogrzebowym, a po pochówku jeszcze przez jakiś czas wystawiano na widok publiczny. Pierwsze wykonywano z drewna i gipsu, późniejsze z wosku. (przypis 1.) Poniżej figura pośmiertna przedstawiająca Henryka VII. Poniżej woskowa podobizna pogrzebowa królowej Elżbiety I (zawierająca jednak pewne modyfikacje dokonane w XVIII w.) *** Pokazy figur woskowych w Krakowie w XVIII i XIX w. Najstarsza informacja, dotycząca pokazów figur woskowych w Krakowie, jaką udało mi się…

Długa jest lista profesji, które w XIX w. wykonywane były w sposób wędrowny. Przedstawicielami jednej z nich byli przedsiębiorcy zajmujący się pokazami dioram. Jeździli oni od miasta do miasta, czasem nawet przekraczali granice krajów, wynajmowali pomieszczenia w hotelach, by następnie „prześwietnej publiczności” prezentować osobliwe sceny. Co to jest diorama? Diorama to konstrukcja mająca dawać wrażenie trójwymiarowości. Efekt ten osiągano na wiele sposobów. Jednym z nich było stawianie tła z papieru imitującego krajobraz, a następnie nieco bliżej patrzącego postaci i drzew (z papieru, drewna, gliny…). Poniżej przykład papierowej dioramy ze zbiorów Muzeum Sztuki w Nowym Jorku z XVIII w. Niestety podczas robienia zdjęcia, efekt trójwymiarowości trudny jest do oddania. Z tego…

Przeglądając widoki Krakowa z pierwszej połowy XIX w. nie raz znajdziemy na nich kamienice z zakratowanymi oknami pierwszego piętra, jak na poniższym obrazie Bogumiła Gąsiorowsiego. Wyjaśnienie tej praktyki znajdujemy we wspomnieniach Ambrożego Grabowskiego, który pisał, że tego typu zabezpieczenia można było spotkać nawet w mieszkaniach na drugim piętrze. A wszystko z obawy przed nadużyciami szlachty, która w czasach przedrozbiorowych pod pretekstem uczynionej jej obrazy potrafiła przystawiać drabiny do okien i dopuszczać się gwałtów oraz kradzieży. *** „Może nie będzie więcej nad dwadzieścia kilka lat, jak jeszcze widziano kraty w oknach drugiego piętra w kamienicy Ignacego Grobla (…), który odnawiając facjatę kamienicy dopiero je zdjął. Teraz kamienica ta jest własnością Józefa…

Kazimierz Girtler wspomina pod 1822 r., że w Krakowie w Nowy Rok panowała szczególna ruchliwość. „Od rana różnego stanu, wieku, powołania ludzie biegali po całym mieście jak oparzeni, aby tylko być tam, gdzie wypadało, aby tylko zostawić bilet ze swym nazwiskiem (…). Tysiące roznoszono biletów, a biegających mnóstwo się krzyżowało”. Każdy każdemu chciał złożyć życzenia, urzędnik swojemu pracodawcy, subiekt właścicielowi sklepu… W zależności od stopnia zażyłości robiono to osobiście, za pośrednictwem biletu, a kto go nie miał, mógł wpisać się na listę tak, by został ślad odwiedzin. Jak dalej pisał K. Girtel „w przedpokoju leżał na stole papier, kałamarz i pióro, a tam życzliwi pisali swe nazwiska co też wielu…

W XIX w. jedną z podstawowych form publikowania aktów prawnych było ich wieszanie na tablicach ogłoszeń przytwierdzonych do ścian budynków. W ten sam sposób informowano o pogrzebach, nabożeństwach, wyprzedażach, widowiskach… Tablice z afiszami – stanowiące relikt minionej epoki – odnajdziemy na wielu dawnych zdjęciach Krakowa. Dziś tego typu forma komunikacji byłaby niedopuszczalna z uwagi na surowe wymogi ochrony zabytków, kiedyś stanowiła codzienność. *** Ponad 1000 aktów prawnych (obwieszczeń, zarządzeń, rozporządzeń) zachowało się w zbiorach Archiwum Narodowego w Krakowie (zbiór o numerze 29/665). Dziś stanowią one bezcenne źródło informacji na temat tego, czym żył Kraków w XIX w., jakie były jego codzienne problemy, i jak radzono sobie z nimi. Znajdziemy tam…

Bilety wizytowe są niezmiernie ciekawym dokumentem życia społecznego, który po II wojnie światowej wyszedł z użycia. Ich podstawową rolą była komunikacja. Pisano na odwrocie życzenia, kondolencje, zaproszenia na obiad…, po czym proszono służącą o zaniesienie do adresata. Innym razem zostawiano je w drzwiach, gdy gospodarzy nie zastano w domu. Używając współczesnej nomenklatury, były odpowiednikiem dzisiejszych wiadomości e-mailowych i sms-owych. Poniżej na obrazie Johna Roberta Dicksee służącą podającą bilet wizytowy. *** Trudno powiedzieć, kiedy dokładnie w naszym kraju zaczęto używać biletów wizytowych. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej ilustrowanej” (Warszawa 1972 r., t. I., str. 173) twierdzi, że za Stanisława Augusta Poniatowskiego posługiwanie się nimi było powszechne. Jednocześnie prezentuje w książce zgromadzone…