Sale balowe Krakowa w XIX w. – sala Knotza i Hotelu Saskiego

Gdy w 1795 r. Kraków stał się częścią zaboru austriackiego, zaczęli przyjeżdżać do miasta funkcjonariusze austriaccy, przemysłowcy, handlarze szukający szybkiego zarobku. Był wśród nich bogaty kupiec winny z Węgier Maciej Knotz, który w 1796 r. przyjął prawa miejskie.

(J. Bieniarzówna, J. Małecki „Dzieje Krakowa” T. 3, Kraków 1979 r., str. 11, 12)

W 1801 r. kupił on dwa budynki na rogu ulicy św. Jana i św. Tomasza, które już w 1802 r. przerobił na oberżę zwaną „Pod Znakiem Króla Węgierskiego” (według innej wersji „Pod Królem Węgierskim”). Dzięki temu – mając doświadczenie w imporcie i handlu winami – mógł liczyć na łatwy zbyt swoich trunków. Na parterze znalazła się powozownia, na piętrze sala balowa. W drugim budynku urządzono pokoje gościnne. 

Słowo oberża może być mylące. Dziś ma ono raczej negatywne konotacje, większości kojarzy się z lokalem niższej kategorii. Inaczej było w pierwszej połowie XIX w., kiedy to – bywało – że stosowano je zamiennie z hotelem. Dopiero później hotelem zaczęto nazywać to, co miało zdecydowanie wyższy standard.   

Poniżej budynek przy ul. Jana 6, w którym mieściła się oberża M. Knotza.

W 1818 r. M. Knotz dokupił kolejne zabudowania, tym samym stał się właścicielem całego ciągu domów od ulicy Jana do ul. Sławkowskiej. W latach 1820 – 1821 dokonano zmian architektonicznych – zostały one połączone i przebudowane w duży kompleks, który później nazwany został Hotelem Saskim. 

(źródło: https://www.jazon.krakow.pl/koscioly/index.php?name=nmpnazlobku&menu=sm, J. Bieniarzówna, J. Małecki ibidem s. 12, 129)

Poniżej wzmiankowany wcześniej Hotel Saski przy ul. Sławkowskiej w Krakowie (pocztówka z 1914 r.).

Hotel Saski przy ul. Sławskowskiej w Krakowie w XIX w.

***

Sala balowa znajdująca się w budynku zakupionym przez M. Knotza od samego początku pełniła ważne miejsce spotkań, balów i innych wydarzeń istotnych w życiu miasta. Przykładowo „Ruski Inwalid” z 1819 r. (nr 59) donosi o dwóch występach teatrów amatorskich w tym właśnie miejscu na cele dobroczynne. Spektakl oglądało aż 546 osób. Także tu w 1866 r. rada miasta wybrała pierwszego prezydenta Józefa Dietla. 

***

Po raz pierwszy na wzmiankę w prasie lokalnej na temat oberżysty (jak go określono) M. Knotza natrafiłam pod 1806 r., kiedy to „Gazeta Krakowska” (nr 22) donosi o wydaniu przez niego balu, z którego dochód został przeznaczony na cele dobroczynne. 

„Gazeta Krakowska” z 1811 r. (nr 51) donosi o dość osobliwej zabawie wieczornej organizowanej przez J. Vogela przeplatanej muzyką, oraz doświadczeniami fizycznymi i chemicznymi. Istne poplątanie z pomieszaniem.Gazeta Krakowska 1811 bale w XIX w.

Były też oczywiście doniesienia o balach. 

Bardzo ciekaw informację znajdujemy w „Gazecie Krakowskiej” z 1819 r. (nr 5), która informuje, że oto Towarzystwo Praktycznego Rolnictwa otworzyło w 4 pokojach domu pana Knotza na drugim piętrze resursę, czyli „schadzkę rolniczo – literacką„, a mówiąc dzisiejszym językiem klub towarzyski. Jak dalej donosi dziennik, będzie tu można czytać książki, „pisma peryodyczne”, grać w bilard, a także „znajdować (…) inne przyjemności”. Miejsce miało służyć „przystojnej zabawie, zbliżeniu osób” oraz „nabyciu świeżych wiadomości”. 

***

Nie wiadomo, kiedy dokładanie doszło do przekształcenia oberży Knotza w Hotel Saski. Różni autorzy podają różne daty w dodatku niepodparte źródłami, stąd trudno się do nich odnieść. Po raz pierwszy w prasie krakowskiej adnotację o Hotelu Saskim odnajduję pod 1854 r. (nr 251), kiedy to na łamach „Czasu” podawana jest lista gości przyjeżdżających do hoteli Krakowa.

Czas 1854 lista gości przyjeżdżających do hotelu w XIX w. Hotel Saski

Nie wnikając w kłopotliwą kwestię dotyczącą daty, jedno można stwierdzić z całą pewnością. Tradycja hucznych balów organizowanych w budynku zakupionym niegdyś przez M. Knotza trwała nadal nawet wtedy, gdy doszło do przekształcenia go wraz z pozostałymi budynkami w Hotel Saski. W zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej zachowało się nieco afiszy zapraszających na organizowane tam wydarzenia.

afisze Krakowa w XIX w. bal w Hotelu Saskim w XIX w.

Afisze w XIX w. bal w Hotelu Saskim w XIX w.

Afisze Kraków w XIX w.

 

***

O tym, jak ważna w życiu towarzyskim Krakowa była sala Hotelu Saskiego świadczą także relacje z odbytych balów publikowane na łamach „Czasu”. Z uwagi na ilość trudno byłoby przytaczać je wszystkie. Poniżej przykładowa informacja z 1880 r. (nr 16).   Afisze Kraków XIX w. Czas 1880 r.

***

Zobacz także wpis poświęcony innej sali balowej na terenie Krakowa zwanej redutową https://www.lisak.net.pl/blog/?p=22154