Błędne datowanie secesji

Historycy sztuki, ubioru czy wzornictwa lubią szafować datami. Praktyka ta dotyczy także secesji, którą prawie wszyscy starają się wcisnąć w ramy czasowe. Większość przyjmuje, że był to styl w sztuce rozwijający się w latach 1890 – 1910 r. Niektórzy jako jej początek wskazują 1880 r., jeszcze inni 1893 r. Podobne przesunięcia zauważyć można przy dacie końcowej.

W mojej ocenie, z podawaniem dat należy być bardzo ostrożnym, albowiem żaden styl nie zaczyna się z dnia na dzień, ani w ten sposób nie kończy. Jego tworzenie to najczęściej proces, co doskonale widać na przykładzie secesji. Stolicą tego kierunku była Anglia. Dzięki doskonałemu zdygitalizowaniu dzieł sztuki, które pokazywane są w Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie, możemy z łatwością prześledzić rozwój tego stylu. Jego początek jeżeli już, to raczej 1848 r. w mojej ocenie. Jest to teza odważna, albowiem sprzeczna z tym, co podają podręczniki do historii sztuki, więc będzie wymagała solidnego uzasadnienia. Uważam jednak, że twórczość artystów przełomu XIX i XX w. była kontynuacją dzieła zapoczątkowanego przez działających wtedy w Anglii prerafaelitów, a nie jedynie luźnym inspirowaniem się ich pracami. Co więcej niejeden prerafaelita tworzył na przełomie XIX i XX w. projektując sztukę użytkową, którą dziś określamy mianem secesji.

W 1848 r. powstaje w Londynie stowarzyszenie prerafaelitów, to jest artystów występujących przeciwko akademizmowi, nawiązujących do wzorów średniowiecznych, ale przy okazji malujących senne, eteryczne, rozmarzone kobiety z przymrożonymi oczami na tle motywów kwiatowych. A wszystko łagodną, falującą kreską. Ich obrazy – niczym średniowieczne dzieła – pozbawione są głębokiej perspektywy (patrz poniżej), robią wrażenie, jak gdyby były ze snu. Do tego podobnie jak w secesji ma miejsce wykorzystywanie motywów roślinnych.

Autorzy opracowań poświęconych secesji w zależności od ich rozmiaru o prerafaelitach albo nie wspominają wcale, albo też przyznają, że artyści końca XIX w. czerpali z nich inspirację. Nie jest to sformułowanie trafne, albowiem sugeruje ono zaprzestanie działalności prerafaelitów w jakimś bliżej nieokreślonym czasie, a następnie pojawienie się w około 1890 r. zupełnie nowego stylu. Na podstawie poniższych reprodukcji postaram się wykazać ciągłość stylistyczną pomiędzy 1848 a 1890 r.

Poniżej chyba najbardziej znany obraz przedstawiany w kontekście twórczości prerafaelitów pt. Ofelia, autorstwa Johna Everetta Millaisa z 1851 r.

kiedy powstała secesja rok powstania John Millais
Ze zbiorów Tate Britain w Londynie

Poniżej przedstawiam dwa obrazy, które zdecydowana większość – jak oceniam – opisałaby już jako malarstwo secesyjne.

Pierwszy to obraz prerafaelity Fredericka Sandysa pt. Walkirie z 1868 r.

Williamson Art Gallery & Museum w Wielkiej Brytanii

Poniżej obraz prerafaelity Dantego Gabriela Rossetti z 1865 r. pt. “Niebieska altana”.

Barber Institute of Fine Arts, University of Birmingham

Poniżej rysunek prerafaelity Fredericka Sandysa przedstawiający głowę Meduzy z ok. 1875 r.

Fredrick Sandys głowa meduzy
Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Gdyby ktoś miał wątpliwości, czy głowa Meduzy, to motyw chętnie wykorzystywany przez malarzy secesyjnych, to zachęcam do obejrzenia poniższego obrazu Jacka Malczewskiego.

Ze zbiorów Lwowskiej Galerii Obrazów, 1900 r.

Poniżej akwarela Fredericka Sandysa z 1894 r. Skoro namalował ją prerafaelita, ale pod koniec XIX w., to jest ona w stylu secesji czy też stylu prerafaelitów? A może niepotrzebnie staramy się rozdzielać te dwa pojęcia???

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

***

Sztuka użytkowa:

Jeszcze lepiej zjawisko kontynuacji widać na przykładzie sztuki użytkowej.

Poniżej dzbanek z 1856 r. z angielskiej manufaktury Minton & Co.

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Poniżej talerz z 1863 r. z angielskiej manufaktury Minton & Co.

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Poniżej ceramiczna płytka z 1865 r. malowane przez Victora Ranviera.

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Poniżej talerz z ok. 1865 r. projektu Emmanuela Bennera z angielskiej manufaktury Joseph -Théodore Deck. Czy ważka i motywy roślinne nie kojarzą się Państwu z secesją?

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Poniżej tapeta z angielskiej manufaktury Jeffrey & Co według projektu Waltera Crane z 1876 r.

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Poniżej wzór tapety według projektu Waltera Crane z 1875 r.

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Poniżej wzór tapety Anglika Williama Morrisa z 1876 r. z jego manufaktury Morris & Co.

William Morris

Poniżej projekt tkaniny związanego w prerafaelitami Williama Morrisa z 1876 r. z angielskiej manufaktury Heckmondwike Manufacturing Company.

William Morris

Poniżej kolejny wzór tapety związanego z prerafaelitami Waltera Crane tym razem z 1877 r. z angielskiej manufaktury Jeffrey & Co.

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Poniżej talerz, wzór z 1881 r. projektu Charlotte Spiersa z angielskiej manufaktury Minton & Co.

Ze zbiorów Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie

Podsumowanie:

Na zakończenie ponownie chciałam podkreślić, że niejeden malarz związany z ruchem prerafaelitów następnie zajmował się projektowaniem dla angielskich manufaktur sztuki użytkowej na przełomie XIX i XX w. (min. prezentowany powyżej William Morris czy Walter Crane). A skoro tak, to czy reprezentował on styl prerafaelitów czy też styl secesji? I znów niewłaściwie zadane pytanie, albowiem pojęć tych nie można rozdzielać. Artyści związani z prerafaelitami działający w Anglii byli twórcami tego, co dziś określamy mianem secesji i to na długo przed 1890 r.

***

Zachęcam też do przeczytania mojego wpisu pt. “William Morris i Walter Crane ojcowie secesji”

https://www.lisak.net.pl/blog/?p=21956

 

 

 

***

Angielskie manufaktury XIX w. Morris & Co, Jeffrey & Co, Waltera Crane Heckmondwike Manufacturing Company William Morris, prerafaelici kiedy powstała secesja